Outsider Art

Creativiteit kan opbloeien uit de verwarring van een psychose. Hier geef ik mijn verbeelding en mijn taal alle ruimte. Mijn gedichten zijn ontstaan uit intense ervaringen: ze drukken uit wat zich niet eenvoudig in gewone woorden laat vatten. Schrijven is voor mij herstelpoëzie: een manier om te verwerken wat ik heb meegemaakt, waar praten tekortschiet.

Deze outsider-poëzie biedt een persoonlijke blik op de chaos die psychose soms met zich meebrengt, en vormt die chaos om tot iets wat hoop, schoonheid en betekenis kan dragen. Wie leest, merkt aan de inhoud en de toon dat ik niet bang ben om tegen heilige huisjes te schoppen!

Dit is een krachtige oproep tot verandering van hoe we omgaan met kwetsbare mensen in onze samenleving.

Dit gedicht stelt het destructieve effect van vooroordelen en stigma over psychose aan de kaak, en benadrukt de behoefte aan begrip, verbinding en respect.

Het vraagt ons om voorbij de angst en onwetendheid te kijken en de menselijkheid in anderen te zien, zelfs wanneer zij zich anders gedragen of denken. Het is een pleidooi voor het doorbreken van muren en het erkennen van de realiteit van de ander.

Secundaire traumatisering is een vaak voorkomend gevolg van lange, eenzame opsluiting (isolatie) in een "prikkelarme ruimte". Tijdens één van mijn opnames in een Oost-Vlaams Psychiatrisch Centrum werd ik midden in de nacht, door vijf verpleegkundigen onder dwang vastgebonden in de isoleercel, zonder enige uitleg, zonder te weten waarom. Als straf? Maar waarvoor moest ik dan gestraft worden? Veel vragen, maar geen antwoord. Mijn smeekbeden werden genegeerd of weggelachen; mijn waardigheid compleet vertrapt. Uiteindelijk werden het dertig pijnlijke uren van totale machteloosheid en pure vernedering.

 

Deze "securisatiemaatregel" wordt nu nog steeds meerdere keren per dag, elke dag opnieuw toegepast in België. Omwille van personeelstekort zijn afdelingen in de psychiatrie meestal onderbemand en tijdens de nachtdienst is er vaak slechts één verpleegkundige verantwoordelijk voor een hele afdeling. Het opsluiten van patiënten door het blindelings volgen van het protocol, is routine geworden. Een ingrijpende, vrijheidsberovende maatregel, waarbij menselijk contact en zorgzame bejegening volledig ontbreken. Dit is GEEN zorg, maar een regelrechte schending van de rechten van de mens! Dit is institutioneel, intramuraal geweld (machtsmisbruik en dwang) binnen een protocollair gedirigeerd systeem.

 

Dergelijke wanpraktijken zijn absoluut herstelondermijnend, aangezien ze in vele gevallen een secundair trauma veroorzaken. Het zijn praktijken die net zorgen voor een toename van de lijdensdruk omwille van hun traumatiserende aard. Deze ontmenselijkende maatregel kán veranderen; móet veranderen; móet gewoonweg helemaal verdwijnen. Hier bestaan voldoende humane alternatieven voor, dus...waar wachten we nog op?

 

Fragment uit mijn patiëntendossier:

"Pte vormde een gevaar voor zichzelf en werd aldus in veiligheid gebracht."

"Aanvankelijk zeer psychotisch, opstandig en gedesoriënteerd, maar op korte termijn voldoende gekalmeerd en coöperatief."

"Pte slaapt veelal; is erg zwijgzaam tijdens de contactmomenten."

"Pte mag deze voormiddag (de dag nadien) naar de open afdeling getransfereerd worden."

Deze tekst gaat over de mogelijke, ernstige bijwerkingen van clozapine (Leponex). In de lente van 2024 moest ik worden opgenomen in een psychiatrisch centrum, omwille van een ingrijpende psychotische episode. De Dosis van mijn vertrouwde onderhoudsmedicatie, risperidone (Risperdal), was reeds verhoogd tot het maximum, maar het middel bleek helaas niet meer voldoende efficiënt te zijn om de psychotische symptomen beheersbaar te maken. De behandelend psychiater van de afdeling intensieve psychosezorg, heeft me dit neurolepticum met een zeer krachtige en werking voorgeschreven omwille van het feit dat alternatieve antipsychotica geen of amper soelaas konden bieden. Clozapine wordt dus meestal voorgeschreven bij therapieresistente psychose. Het risico bij dit medicijn is echter de levensbedreigende bijwerking agranulocytose, waardoor wekelijkse bloedafnames genoodzaakt zijn gedurende de eerste 18 weken, nadien is er een maandelijkse controle van de bloedwaarden (vooral het aantal witte bloedcellen en neutrale segmenten moeten voldoende hoog zijn) en de clozapinespiegel.

Deze tekst gaat over wraakfantasieën ten aanzien van een ware misdadige man, die onrechtvaardigheid koestert en enkel liefde heeft voor geld; hoe meer, hoe beter!

Over het natuurlijk, menselijk verval doorheen de tijd van een man die van geweld zijn enige middel van controle maakte sinds de kindertijd tot vele jaren later, en bij wiens slachtoffer de fragmenten van deze traumatische belevingen steeds opduiken tijdens psychotische episodes.

In de psychiatrische zorg komen we vaak in een systeem terecht waarin macht en controle centraal staan. De menselijkheid van de patiënt wordt soms vervaagd door de procedures, protocollaire behandelingen en etikettering en verkleutering die het systeem met zich meebrengt. Het gedicht dat volgt, biedt een kritische blik op de manier waarop mensen in sommige residentiële psychiatrische instellingen niet als volledige individuen worden gezien, maar als gevallen die beheerst moeten worden. Het laat zien hoe macht, in de handen van behandelaren, kan worden uitgeoefend en vaak wordt gerechtvaardigd door het idee dat de patiënt een object is wiens gedrag dient worden aangepast, niet begrepen. Het gedicht spreekt over de valkuilen van het systeem en de pijnlijke realiteit van het gebrek aan empathie en de dehumanisering die jammer genoeg anno 2025 nog steeds kan plaatsvinden in de zorg.

Over psychiaters die massa's patiënten behandelen en op basis van één kort gesprek, reeds een DSM-diagnose klaar hebben liggen.

Schrijven kan een vorm van bevrijding zijn, een manier om pijn en herinneringen op papier te zetten in de hoop ze zo enigszins te bewerken en/of verwerken. Maar wat als de woorden geen verlossing brengen? Wat als de demonen slechts opnieuw tot leven komen met elke zin die we neerpennen? Dit gedicht vangt deze worsteling, namelijk de illusie van genezing door inkt en het besef dat sommige littekens te diep zitten om te vervagen. De stilte na het schrijven is soms luider dan de woorden zelf, en echte bevrijding blijft een ongrijpbaar ideaal.

Tegelijkertijd kan creativiteit (door talige bewerkingen en het plezier van het spelen met taal), waarbij iets tot stand brengen, iets creëren, een helende werking hebben en herstel faciliteren.

Het prille begin ofwel de prodromale fase, die een naderende psychose aankondigt. De fase waarin men best zo snel mogelijk actie kan ondernemen om te voorkomen dat het na een tijd uitgroeit tot een "full-blown" psychose.

Door een teveel aan stressoren gedurende een lange periode in combinatie met chronische slaapdeprivatie en structuurloosheid, het mogelijks stellen van wanhoopsdaden in opdracht van destructieve stemmen (bevelshallucinaties).

Na wekenlange onophoudelijke stress, angsten en slapeloze nachten, bevond ik me op een punt van totale uitputting. Mijn lichaam en geest waren op, en slaap was het enige waar ik nog naar verlangde. Mijn gedachten waren doordrenkt van chaos, en de grenzen tussen realiteit en waan vervaagden. Slaapdeprivatie had niet alleen mijn fysieke toestand verzwakt, maar het begon ook mijn geest uit te putten, wat leidde tot een verergering van mijn psychische toestand. Dit was het moment waarop de realiteit begon te vervagen, toen de psychotische decompensatie opnieuw om de hoek kwam kijken. De impact van slaapdeprivatie wordt vaak onderschat, terwijl het een grote risicofactor is voor het ontstaan van een psychotische episode.